NASZA BARBURKA – DZISIAJ 4 GRUDNIA…

AUTOR: JOLANTA V MIARKA

4 grudnia Kościół katolicki wspomina św. Barbarę. Pochodząca z pogańskiej rodziny z Heliopolis (na terenie dzisiejszego Libanu), została wysłana na studia do Nikomedii w Anatolii. W tym mieście zetknęła się z chrześcijaństwem. Wkrótce przyjęła chrzest i stała się gorliwą wyznawczynią nowej religii. Na wieść o tych wydarzeniach, rozgniewany ojciec wydał ją rzymskim żołnierzom na karę. 

Powyżej ^ Męczeństwo świętej Barbary na obrazie Lucasa Cranacha /

Została uwięziona w wieży, gdzie miał przed śmiercią objawić się jej anioł  z kielichem i hostią. Ścięta mieczem prawdopodobnie około roku 305 w Nikomedii lub Heliopolis, podczas prześladowań za panowania cesarza Galeriusza (305–311) Bito ją, a rany nacierano tłuczonymi skorupami, później – gdy Barbara nie chciała się poddać i nie wyrzekła się wiary – rozdzierano jej ciało hakami, przypalano boki rozżarzonym żelazem i miażdżono głowę młotami. Wreszcie obcięto jej i Julianie, kobiecie, która odważyła się żałować nieszczęsnej, piersi i wodzono po mieście na pohańbienie. Skazano obie na ścięcie, wyrok zaś na Barbarze wykonał sam okrutny ojciec. Cyt. za Wielka księga świętych, Pinnex, 2003 .

NASZA BARBÓRKA

Barbórka w Polsce to tradycyjne święto obchodzone 4 grudnia ku czci świętej Barbary, patronki górników. Jest to ważne święto zawodowe dla górników i innych pracowników podziemnych, któremu towarzyszą ceremonie religijne, parady z orkiestrą, oficjalne wydarzenia i tradycyjne uroczystości, szczególnie w regionach górniczych, takich jak Górny Śląsk.

Święto Świętej Barbary jest też obchodzone i w innych częściach południowej Polski, gdzie górnicy postrzegają Barbarę jako opiekunkę swojej pracy, chroniącą ich przed wieloma codziennymi zagrożeniami. Tradycyjne przyjęcia tego dnia rozpoczynają się porannym spacerem orkiestr górniczych po osiedlach górniczych i centrach miast. Kulminacją obchodów jest specjalna impreza wyłącznie dla górników.

W tradycji górniczej Barbórka rozpoczyna się poranną uroczystą mszą w kościele  lub w cechowni, przy figurze św. Barbary. Cechownia kopalni to górnicza szatnia, znana również jako szatnia łańcuszkowa. W tym miejscu górnicy przebierają się w stroje robocze, wieszając swoje prywatne ubrania na łańcuchach pod sufitem. To także ważna przestrzeń do integracji zespołu, gdzie panuje silna tożsamość górnicza i odbywają się uroczystości związane z tradycjami kopalnianymi, jak np. obchody barbórkowe. Następnie orkiestra górnicza maszeruje, grając m.in. swój hymn w osiedlach zamieszkanych przez górników i ich rodziny (np. familok ) oraz pod domami dyrekcji. Odbywają się uroczyste akademie oraz spotkania. Z okazji tego dnia organizowane są również: koncerty,występy artystyczne, zabawy oraz bale, w których uczestniczą całe rodziny górnicze.

FOTO: Lis Major prowadzący grupę w mundurach górniczych podczas uroczystości barbórkowych/Libiąż 2009

Następnie orkiestra górnicza maszeruje, grając m.in. swój hymn w osiedlach zamieszkanych przez górników i ich rodziny (np. familok czyli  wielorodzinny budynek mieszkalny, typowy dla śląskich osiedli robotniczych, budowany głównie pod koniec XIX i na początku XX wieku dla pracowników przemysłu ciężkiego, takich jak górnicy czy hutnicy). oraz pod domami dyrekcji. Odbywają się uroczyste akademie oraz spotkania. Z okazji tego dnia organizowane również: koncerty, występy artystyczne, zabawy oraz bale, w których uczestniczą całe rodziny górnicze.

Karczmy piwne

W dniach poprzedzających to święto organizowane są tzw. karczmy piwne, w których biorą udział górnicy oraz osoby związane z górnictwem (emeryci, pracownicy firm kooperujących z kopalniami, naukowcy z wydziałów górniczych wyższych uczelni oraz osoby tam studiujące). Karczmy piwne przeznaczone dla dozoru górniczego organizowane są przez Stowarzyszenie Inżynierów I TechnikówGórnictwa (SITG)   Odpowiednikiem karczmy piwnej są organizowane dla kobiet tzw. combry babskie.

Karczmy piwne, wbrew powszechnej opinii, nie mają długiej tradycji – pojawiły się na stałe w latach 80. XX wieku (wcześniej, w poprzedniej dekadzie, odbywały się tzw. spotkania gwarków przy piwie). Do tego okresu Barbórka była uroczystością religijno-rodzinną, bez zakrapianych imprez tylko dla górników. Według dr Beaty Piechy-van Schagen władze Polski Ludowej, organizując świeckie imprezy, chciały zmniejszyć ich religijny charakter[. Również Combry babskie w dzisiejszej formie to tradycja świeża, z lat 90. XX wieku, niemająca nic wspólnego z oryginałem – imprezą zapustną.

Powyżej ^ „Pasowanie na górnika” to nieformalny rytuał, który odbywa się podczas święta górników (Barburki) i symbolizuje przyjęcie nowej osoby do górniczej braci. Nie jest to oficjalny obrzęd, ale tradycja, podczas której nowi górnicy zazwyczaj uginają kolana i otrzymują symboliczne „uderzenie” narzędziem górniczym (np. kilofem) przez starszych stażem kolegów. 

Karczma piwna odbywa się według pewnego stałego, rytuału. Uczestnicy zasiadają przy dwóch długich stołach, starsi (stare strzechy) oraz młodsi (młode strzechy), dzielą się na tzw. tablice lewą i prawą, współzawodniczą ze sobą na punkty, władzę nad tablicami sprawują tzw. Kontrapunkty powoływani przez Wysokie Prezydium w sprawach piwnych i nie tylko piwnych, nigdy nieomylne. Karczma oficjalnie rozpoczyna się odśpiewaniem hymnu górniczego. Podczas biesiady śpiewane są pieśni i piosenki górnicze, opowiada się dowcipy, zasłużonych nagradza się szpadami górniczymi, wręczane są również prezenty nawiązujące w jakiś sposób do śmiesznych wydarzeń mających miejsce od ostatniej biesiady.

Górnicy podczas karczmy piwnej są obowiązkowo ubrani w mundur górniczy.  Za nieprawidłowo skompletowany mundur, np. za źle dobrane skarpetki, Górnicze wysokie prezydium karze zakuciem w dyby  lub wypiciem piwa z solą. 

Nowi adepci przyjmowani są uroczyście do braci górniczej zwyczajem wywodzącym się ze średniowiecza  najpierw odbywa się ślubowanie, następnie ma miejsce symboliczny  skok przez skórę którą trzyma dwóch seniorów stanu górniczego oraz uderzenie szpadą po ramieniu adepta przez Lisa major’a, który następnie przypasowuje górnikowi skórę i w tej chwili jest przyjęty do stanu górniczego. Ta tradycja wywodzi się z uczelni górniczej w Leoben (Austria)  skąd polscy studenci przywieźli ją do Galicji.  Najpierw pojawiła się w Krakowie, a po II wojnie światowej na Śląsku.

# Barbórka (dawna pisownia Barburka)

JOLANTA V MIARKA

DZIEKUJEMY PANI JOLANCIE/ ILUSTRACJE DODAŁ ADMIN

####################### np.pl #######################