Bohater! Obrońca Przebraża, żydowskiej rodziny i ukrainskiego gajowego. Bohaterstwo Polaków.

AUTOR: JÓZEF WRÓBEL

To się stało w Wielkanoc 1943 r. w Przebrażu. Dwudziestu młodych mężczyzn wybrało się na rezurekcję do pobliskiego kościoła – wrócili po kilku godzinach, niesieni przez tych, którzy ruszyli ich szukać. Wszyscy zostali zamordowani ze szczególnym okrucieństwem: obcięto im języki, genitalia, „Szczob polaki ne mohly maty ditej„ i zdarto z nich skórę.

Do napisania tego tekstu skłonił mnie jeden z komentarzy w którym jest napisane, że cyt. „Niemal puste ławy koalicji rządzącej podczas debaty o zakazie propagowania banderyzmu”. Poseł Dariusz Matecki pokazał nagranie z sali Sejmu i nie krył oburzenia. – Wszyscy poszli. OBRZYDLIWE – powiedział. I słusznie! Oportunizm i hipokryzaja nie należą do przyjemnych cech nawet polityka-posła – „tych wszystkich, którzy poszli” (…)

Bohaterstwo Polaków. UPA nigdy nie zdobyła tej wsi

Przebraże było jednym z największych i najważniejszych ośrodków polskiej samoobrony na Wołyniu podczas Rzezi Wołyńskiej, gdzie pod wodzą por. Henryka Cybulskiego ocalało przed nacjonalistami z UPA od 10 do 25 tysięcy Polaków. Henryk Cybulski (ps. „Harry”) to leśnik, porucznik AK oraz komendant polskiej samoobrony w Przebrażu na Wołyniu w czasie Rzezi wołyńskiej. (Urodził się 1 października 1910 roku, a zmarł 12 marca 1971 r. w Lublinie)

Pochodził z rodziny chłopskiej z Przebraża miał dziewięcioro rodzeństwa. W młodości był obiecującym sportowcem (strzelectwo, biegi długodystansowe, biegi przełajowe). Kariera sportowa pomogła mu w awansie na leśnika. 

10 lutego 1940 roku w ramach pierwszej deportacji zesłany przez Sowietów na daleką północ  ZSRR. Już w lipcu 1940 roku zbiegł z zesłania i we wrześniu powrócił do Przebraża, po czym ukrywając się do 1942 roku pracował w różnych miejscowościach na Wołyniu jako pracownik fizyczny a po zajęciu tych terenów przez Niemców  oficjalnie jako leśniczy, w kilku miejscowościach. Ostatecznie jako leśniczy zatrzymał się w Karasinie  Ukrywał tam Żydówkę, Dwojrę Blak, córkę właściciela kamienicy z Łucka  w której mieszkał jego brat Józef. Jego rodzina załatwiła jej fałszywe dokumenty i wysłała do Karasina, dlatego Henryk Cybulski podawał, że jest jego kuzynką Ireną. Skutecznie wstawił się również za swoim podwładnym, aresztowanym ukraińskim gajowym Mielnikiem, oskarżonym o współpracę z partyzantami. W sierpniu 1942 roku namówiony przez brata Józefa wstąpił do Armii Krajowej. Pod koniec kwietnia 1943 roku został wybrany komendantem wojskowym samoobrony Przebraża, 

Jako komendant Przebraża zreorganizował i powiększył siły wojskowe, najpierw w maju 1943 roku do stanu 4 plutonów, w połowie lipca do 4 kompanii  po 120 ludzi i oddziału zwiadu konnego liczącego 40 jeźdźców. Pod koniec swego istnienia samoobrona Przebraża liczyła około tysiąca zbrojnych. . Henryk Cybulski rozbudował fortyfikacje rejonu Przebraża, zapoczątkował też ewakuację polskiej ludności z oddalonych wsi i miasteczek, zagrożonej napadami bandy UPA.

Oprócz Polaków przed Niemcami i Ukraińcami ukrywali się w Przebrażu Żydzi i zbiegli jeńcy radzieccy.

5 lipca 1943 roku. 12 lipca Cybulski na czele sił Przebraża przeprowadził udany atak na szkołę kadr UPA w pobliskiej wsi Trościaniec zakończony zniszczeniem szkoły i rozproszeniem grup UPA.- nie „mordrstwem” co dzisiejsi historycy podciągają pod miarę symetrii zbrodni.

30 sierpnia 1943 roku przy pomocy licznych oddziałów partyzantów radzieckich i nielicznych polskich odparł, a następnie rozbił największy atak na Przebraże, prowadzony siłami około 10 tys. Ukraińców. Jesienią 1943 roku zorganizował kilka dalekich wypraw skierowanych przeciwko bazom UPA. W październiku 1943 roku wspólnie z partyzantami radzieckimi i polskimi zdobył Omelno rozbijając stacjonujące tam oddziały UPA oraz szkołę podchorążych, a 28 tegoż miesiąca bazę banderowcow  w Sławatyczach, 26 listopada Żurawicze,  w których zdobyto żywność i odbito stada zrabowanych polskim gospodarzom krów.

Wkrótce potem powtórnie zdobył z marszu Omelno podczas marszu – pokazu siły. Podejmowane też były dalekie rajdy w celu oswobodzenia z okrążenia polskich skupisk ludności i ewakuacji ich do Przebraża. Jeden z takich rajdów nastąpił 13-14 stycznia 1944 roku do OŁYKI i. W jego trakcie uratowano około 1,5 tys. ludzi. Wiele akcji zbrojnych prowadzonych było we współpracy z oddziałami AK i partyzantów sowieckich.

31 stycznia 1944 roku do Przebraża wkroczyły oddziały Armii Czerwonej  a samoobrona została rozwiązana. Cybulski wraz z innymi przywódcami samoobrony poszukiwany przez NKWD początkowo się ukrywał, a nie widząc innego wyjścia wstąpił i do brygady partyzanckiej. Jednak wkrótce musiał z niej uciekać, ze względu na zagrożenie aresztowaniem przez NKWD.

Członkowie samoobrony Przebraża, walczyli w szeregach LWP i uczestniczyli w walkach o Kołobrzeg, Drezno, i Berlin. 

W 2011 roku jego imieniem nazwano rondo u zbiegu ulic Turystycznej i Mełgiewskiej w Lublinie. 

Józef Wróbel

Ilustracje dodał ADMIN

############################ np.pl ###########################